Μίμης Σοφοκλέους
Δημοσιεύθηκε: 20 July 2015

Φωτογραφίες: Μιχάλης Κόκκινος

 

O Mίμης Σοφοκλέους είναι μία πολύπλευρη προσωπικότητα, που γεμίζει με αισιοδοξία τον συνομιλητή του. Είναι «ιστορικά αισιόδοξος» καθώς μιλάει με μια ειλικρινή αισιοδοξία που πηγάζει από μέσα του και μεταδίδεται σε όποιον βρίσκεται κόντα του. Το βιογραφικό του υπερπλήρες και πάντα με κεντρικό άξονα την προσφορά του στον πολιτισμό. Προτού επιστρέψει στην Κύπρο κατείχε ανώτερες θέσεις σε πανεπιστήμια στην Αυστραλία, δίδαξε ως επισκέπτης καθηγητής σε αρκετά άλλα και με την επιστροφή του εδώ έλαβε ενεργό δράση από σημαντικά πόστα στο ΤΕΠΑΚ στην πρώτη περίοδο της δημιουργίας του. Έχει εκδόσει βιβλία, άρθρα και μονογραφίες και σήμερα είναι ο Επιστημονικός Διευθυντής και η καρδιά του Παττίχειου Δημοτικού Μουσείου – Ιστορικού Αρχείου και Κέντρου Μελετών Λεμεσού.

Κύριε Σοφοκλέους πείτε μας λίγο ποιοι είναι οι στόχοι του Ιστορικού Αρχείου Λεμεσού;
Βασικός μας στόχος είναι να διασωθεί υλικό που βρίσκεται κατάσπαρτο, κυρίως σε ιδιωτικά αρχεία, να καταγραφεί, να τεκμηριωθεί και μέσω της έρευνας και της μελέτης αυτού του συγκροτημένου σώματος υλικού πια να επιστημονικοποιηθεί περαιτέρω η ιστορία της πόλης μας μέσω πρωτογενούς έρευνας. Αυτή είναι μία προσπάθεια που ξεκίνησε από το 2005 όταν είχαμε κάνει μία ομάδα εθελοντών με νέους και παλαιότερους που είχαν ασχοληθεί με την ιστορία της πόλης, γιατί τη Λεμεσό την αγαπούν πολύ οι Λεμεσιανοί και την έχουν καταγράψει, την έχουν φωτογραφίσει, την έχουν ζωγραφίσει, την έχουν τραγουδήσει, την έκαναν ποίημα και φυσικά, μελέτη. Πολύ πριν επιστρέψω στην Κύπρο, ήδη από το 2000, υπήρχε ένας πυρήνας που σκεφτόταν πάντα να δημιουργηθεί ένα ιστορικό Αρχείο για τις ερευνητικές ανάγκες.

Όταν λέμε πρωτογενές υλικό εννοούμε κυρίως φωτογραφίες και αρχεία;
Όχι μόνο. Από την προφορική ιστορία μέχρι βιογραφίες και παλιά εισιτήρια, από προσωπικά αρχεία και από το αρχείο του Δήμου. Σε συνεργασία με το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών δημιουργήσαμε στον ίδιο χώρο το Κέντρο Έρευνας στο οποίο οι ερευνητές έχουν στη διάθεσή τους τις περισσότερες εφημερίδες της Κύπρου από το 1978 μέχρι το 2007 και μάλιστα ψηφιοποιημένες. Με το πάτημα ενός κουμπιού, παίρνεις την πληροφορία που θέλεις.

Έρχεται κόσμος στο Ιστορικό Αρχείο που να θέλει να συμβάλει σε αυτή την προσπάθεια;
Καθημερινά έρχεται κόσμος και μας φέρνει κάτι που έχει ή που βρίσκει και θεωρεί ότι είναι χρήσιμο να το έχουμε στο Αρχείο και να μην πεταχτεί όπως έγινε με άλλο υλικό, δυστυχώς, πριν τη δημιουργία του Αρχείου. Αυτή είναι και η προσπάθεια μας, να μην χαθεί τίποτα από τους τέσσερις τελευταίους αιώνες της αστικής ιστορίας της πόλης. Το σύνθημα του Αρχείου είναι: «Διασώζουμε το παρελθόν της πόλης για το μέλλον της». 

Ποιο είναι το πολυτιμότερο πράγμα που έχει το Ιστορικό Μουσείο;
Νομίζω είναι το αρχείο του Δήμου Λεμεσού. Εκεί βρίσκεται όλη η ιστορία της πόλης κωδικοποιημένη από το 1877 μέχρι το 1960. Υπάρχουν όμως και άλλα αντικείμενα που είναι πολύ σημαντικά, όπως για παράδειγμα ένας πίνακας του Διονύσιου Χρηστίδη του έτους 1862, που απεικονίζει την Μαρία Συμεωνίδου, μία γυναίκα από αστική οικογένεια, που αργότερα απεικονιζόταν στην κυπριακή λίρα.

Ποιες άλλες υπηρεσίες προσφέρει το Ιστορικό Μουσείο;
Παρέχουμε εκπαιδευτικά προγράμματα σε μαθητές από όλη την Κύπρο. Ανοίγουμε τις πόρτες μας σε φοιτητές της Κύπρου, αλλά και του εξωτερικού που σπουδάζουν σε θέματα σχετικά με το αντικείμενό μας όπως Μουσειολογία, Αρχειονομία ή τους καλούμε να συμμετέχουν στην ιστορική μας έρευνα, εθελοντικά.

Υπάρχει ενδιαφέρον από τους νέους;
Είναι εντυπωσιακό το πόσοι νέοι ενδιαφέρονται για την ιστορία της πόλης. Οι νέοι μας δείχνουν ενδιαφέρον στην τοπική ιστορία, τη Μικροϊστορία κλπ., και δεν είναι σωστό αυτό που λένε πολλά άτομα μεγαλύτερης ηλικίας ότι οι νέοι είναι αδιάφοροι για το σήμερα. Ποιος τους δίδαξε την τοπική ιστορία της Λεμεσού για να δείξουν ενδιαφέρον; Εμείς επικεντρώνουμε την προσοχή μας στην τοπική ιστορία. Και ένα από τα συνθήματα του Αρχείου είναι το: «Πόσο αρχαίο είναι το παρόν;». Κινούμαστε από το σήμερα στο χθες και όχι αντίστροφα. Έχουμε μια όσο γίνεται πλήρη εικόνα της πόλης, η οποία, σημειωτέον, είναι στην καλύτερη φάση της ύπαρξής της. Στα 1000 τόσα χρόνια της σύγχρονης ιστορίας της, η πόλη βρίσκεται σήμερα στην καλύτερη φάση.

Γιατί το πιστεύετε αυτό;
Είναι καθαρότερη, φιλικότερη και έχει επιστρέψει ξανά το βλέμμα της στην θάλασσα. Γιατί κάποτε είχε στρέψει την πλάτη στη θάλασσα και τιμωρήθηκε. Έβλεπε προς τα βουνά αντί τη θάλασσα. Το μέλλον της πόλης ανέκαθεν ήταν η θάλασσα. Και το Ιστορικό Αρχείο είναι κι αυτό ένα έργο του Δήμου Λεμεσού. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης. Κάθε άλλο!

Εσάς η καταγωγή σας είναι από τη Λεμεσό;
Ωραία ερώτηση... Εγώ γεννήθηκα στη Λάρνακα αλλά ήρθα πολύ μικρός στη Λεμεσό. Παραλίγο να γεννιόμουν και στη Αμμόχωστο. Θεωρώ τον εαυτό μου πολιτισμικά Λεμεσιανό. 

Έχετε ταξιδέψει αρκετά όμως. Ποια είναι η αγαπημένη σας πόλη;
Η Λεμεσός είναι η αγαπημένη μου πόλη. Είναι μία μεσογειακή πόλη, αρκετά μεγάλη για να μην πλήττεις και μικρή για να μη χάνεσαι. Είναι μία όμορφη πόλη που έχει ξεκαθαρίσει το χαρακτήρα της. Να, είναι δηλαδή μία χαρούμενη, ωραία πόλη στη Μεσόγειο. Αυτό που είπε και ο Καββαδίας «η χαμογελαστή Λεμεσός» ισχύει. Η Λεμεσός ξέρει πώς να ανταποδίδει το χαμόγελο που της στέλνεις. Σου χαμογελά σαν της χαμογελάσεις. 

Πείτε μας λίγα λόγια για το έργο σας που ετοιμάζετε για τον Καββαδία και τη Λεμεσό.
Έχω κάνει μία ιστορική έρευνα για τις επισκέψεις του Καββαδία στη Λεμεσό και παλαιότερα για τις επισκέψεις του στη Μελβούρνη. Είναι έτοιμο και θα εκδοθεί και θα λέγεται, “Μελβούρνη και Λεμεσός. Δύο Λιμάνια του Νίκου Καββαδία”. Θα περιλαμβάνει άγνωστα στοιχεία της πόλης μας όπως την ένιωσε ο ποιητής στιςπολλές επισκέψεις του στη Λεμεσό (όπως και για τη Μελβούρνη). Πρόσφατα έκανα και μία διάλεξη για την Ιστορία των Αποβαθρώντης Λεμεσού από το 1881 μέχρι σήμερα, με την ευκαιρία των έξι νέων αποβαθρών που κοσμούν την πόλη μας, τα «Ξύλινα Τείχη της Πόλης» όπως τις ονομάζω. Το ίδιο έκανα με την ιστορία της Μουσικής της Λεμεσού, σε εργασία που ονομάζω «Ο ήχος της πόλης» και αναφέρομαι στις καντάδες που έχουν γραφτεί και τραγουδηθεί στη Λεμεσό.

Με ποιο κομμάτι της ιστορίας σας αρέσει περισσότερο να καταπιάνεστε;
Με ό,τι δεν έχει ακόμη ερευνηθεί. Με νέα πράγματα και όχι με δεδομένα. Με «αγεωγράφητα νερά». Ακολουθώ τη μέθοδο που έμαθα σπουδάζοντας στην Αθήνα Αρχαιολογία. Στην Αρχαιολογία δεν θα ανασκάψεις κάπου που ξέρεις ήδη τι θα βρεις, αλλά σε μια καινούρια τοποθεσία που δεν έχεις ξανασκάψει γιατί έτσι επεκτείνεται η γνώση. Για παράδειγμα, έχω ασχοληθεί πολύ με την ιστορία της μουσικής της Λεμεσού. Το ονομάζω «Ο ήχος της πόλης» όπως έχω ήδη πει. Είναι μία μεγάλη έρευνα που κάνω τα τελευταία χρόνια όπου αναλύσαμε διάφορα μουσικά αρχεία. Και ανάμεσα σε αυτό ήταν ένα αρχείο του Γεώργιου Κουρμούζη. Ήταν Μουσικός Διευθυντής της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της πόλης μεταξύ 1913-1930 και δημιούργησε τη Μαντολινάτα της Λεμεσού στις αρχές του 20ου αιώνα. Και βρήκαμε τελικά στην Κρήτη το έργο του «Κυπριακή Ραψωδία» του 1915. Το πρώτο μουσικό κομμάτι που γράφτηκε με βάση κυπριακό μοτίβο. Κάτι πολύ σπάνιο.

Τελικά, με βάση την εμπειρία σας η ταυτότητα των Λεμεσιανών ποια είναι;
Είναι οι γηγενείς της πόλης, είναι αυτοί που ήλθαν από διάφορα χωριά της Λεμεσού και εγκαταστάθηκαν σε διάφορες περιοχές όπως για παράδειγμα στη «Μαραθευτογειτονιά» που ήταν οι εμπορευόμενοι. Έχει ένα μεγάλο αριθμό Λεμεσιανών από την Πάφο και τα νεώτερα χρόνια έρχονται πολλοί πρόσφυγες ιδιαίτερα από την Αμμόχωστο μετά το 1974. Όλο αυτό το μίγμα δημιούργησε μία πολυπολιτισμική πόλη. Την ίδια στιγμή είχαν έλθει και πολλά άλλα κύματα ανθρώπων από τον Λίβανο, την Σερβία, τη Ρωσία σήμερα. Η Λεμεσός είναι μία πόλη που έχει αναδείξει και πολλούς διανοούμενος και καλλιτέχνες που ξεφεύγουν από τα κυπριακά σύνορα. Η Λεμεσός ήταν πάντα η πόλη των νέων ιδεών. Μία πόλη-λιμάνι είναι πάντα μία πόρτα από όπου εισέρχονται ιδέες, άνθρωποι και προϊόντα. Όλα τα νέα πράγματα που έρχονταν στην Κύπρο, περνούσαν πρώτα από τη Λεμεσό. Για παράδειγμα, η Λεμεσός είναι η πρώτη πόλη που ηλεκτροφωτίζεται το 1911. Ήταν πάντα πιο δημοκρατική και πιο φιλελεύθερη πόλη. Και η θάλασσα είναι το στοιχείο που συνδέει όλους τους Λεμεσιανούς εδώ και αιώνες. Είναι το «Κοινό Λεμεσιανών». Επίσης, οι καντάδες είναι ο ήχος της πόλης που με τους πρώτους ήχους του μαντολίνου, νιώθεις ότι βρίσκεσαι. Είναι τα οινοποιεία και η παραγωγή κρασιού που γίνεται από τα αρχαία χρόνια. Είναι πολλά.

Εκτός από τις πολλές ώρες που περνάτε στο Ιστορικό Αρχείο. Με τι άλλο ασχολείστε;
Ασχολούμαι με τις εκδόσεις. Διευθύνω τις εκδόσεις Αφή και επιμελούμαι βιβλία κυρίως μη εμπορικά. Έχω μεγάλη εμπειρία στις επιμέλειες κειμένων και στις εκδόσεις και θέλω να αφήνω το δικό μου στίγμα σε κάθε επιμέλεια. 3-4 νέοι έχουν πάρει τα τελευταία χρόνια το βραβείο του καλύτερου πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα με δικές μου εκδόσεις. Η ποιητική σειρά των εκδόσεών μας, είναι επίσης μια λαμπρή σειρά γιατί την λαμπρύνουν σπουδαίοι ποιητές και ποιήτριες.

Πώς επιλέγετε τα βιβλία που επιμελείστε;
Με πλησιάζουν οι συγγραφείς, διαβάζω τα κείμενά τους, τα στέλλω σε δυο ‘αναγνώστες’ για τη δική τους γνώμη και συμβουλή και επιλέγονται αυτοί που θεωρώ ότι έχουν ταλέντο. Όλα τα βιβλία έχουν μια εικαστική πρόταση μέσα τους με γνωστούς ζωγράφους. Αυτά που επιλέγω θέλω να έχουν αυτό που επιστημονικά ονομάζω «Εντοπιότητα», που αποτελεί και την επιστημονική μου θεωρία επίσης οποίας εδράζεται η φιλοσοφία μου. Δηλαδή ο δημιουργικός τρόπος που αναδεικνύεις τα χρώματα και τα αρώματα του τόπου σου. Ακόμη κι αν δεν περιγράφεται η Κύπρος μέσα σε ένα βιβλίο να αναδεικνύεται η ποιότητα που μπορεί να φτάσει ένας Κύπριος συγγραφέας.

Στον ελεύθερο σας χρόνο τι κάνετε;
Δεν διαχωρίζω το χρόνο μου έτσι. Δεν λέω ποτέ ότι δουλεύω. «Εργάζομαι». Είτε στα πανεπιστήμια είτε στο Ιστορικό Αρχείο. Είμαι γενικά «ακτιβιστής του πολιτισμού». Πάντοτε οραματίζομαι ένα καλύτερο μέλλον. Είμαι νοσταλγός, όχι του παρελθόντος παρόλο που ασχολούμαι με την Ιστορία, αλλά του μέλλοντος. Νοσταλγώ το πώς θα είναι ο κόσμος μετά από 2000 χρόνια για παράδειγμα.

Πιστεύετε ότι θα είναι καλύτερο το μέλλον;
Βέβαια. Ό,τι κάνουμε τώρα θα έχει αντίκτυπο στο μέλλον. Και ειδικά η Λεμεσός θα είναι, πιστεύω, μία εξαιρετική και σημαντική πόλη παγκοσμίου επιπέδου γιατί έχει βρει τον χαρακτήρα της, έχει αρχίσει να ωριμάζει και έχει ενδιαφέροντα αντικείμενα όπως είναι οι υπηρεσίες που προσφέρει, η θάλασσα, ο πολιτισμός που μπορεί ν’ αναπτυχθεί άνετα μέσα στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.

Άρα πιστεύετε και στους νέους μας;
Ναι. Οι νέοι σήμερα έχουν πολλές γνώσεις και ενδιαφέροντα. Πολλοί έρχονται πίσω από τις σπουδές τους και το παλεύουν στον τόπο τους. Κάτι που δεν είναι καθόλου εύκολο στις μέρες μας. Υπάρχουν πολλοί νέοι που αν είχαν περισσότερη βοήθεια, οικονομική κυρίως, θα έκαναν μεγάλα πράγματα και η πόλη θα κάλπαζε. Οι νέοι σήμερα είναι πιο δημιουργικοί και έχω μεγάλη πίστη σε αυτούς. Δεν δέχτηκα ποτέ την άποψη ότι οι νέοι σήμερα «έχουν χαλάσει». Αυτός είναι και ένας λόγος που δέχθηκα να δώσω συνέντευξη στο Victus. Γιατί απευθύνεται σε νέους ανθρώπους, όχι μόνο ηλικιακά.

Ποιο είναι πιστεύετε το πιο σημαντικό πράγμα στη ζωή;
Η δημιουργία. Όσοι δεν δημιουργούν, δεν αντιλαμβάνονται την ομορφιά της ζωής. Η δημιουργία, σου δίνει τη βεβαίωση και τη βεβαιότητα ότι, καταρχάς, υπάρχεις. Οποιασδήποτε μορφής δημιουργική ύπαρξη είναι ό,τι καλύτερο μπορούμε να φτάσουμε. Όλα τα άλλα είναι αφηρημένα. Δεν μου αρέσει καθόλου η μεταφυσική των πραγμάτων. Όταν μία ιδέα που υλοποιείται, είναι μια σημαντική πράξη στην εξέλιξη του ανθρώπου. Το δικό μου το μότο είναι «από το όραμα στην πραγματικότητα» και ξανά μετά από το επόμενο όραμα στην πραγματικότητα. Είναι μία διαδρομή που δεν σταματά ποτέ. Και το επόμενο πράγμα που με ενδιαφέρει είναι η φιλία.

Άρα θεωρείτε σημαντική τη φιλία στη ζωή ενός ανθρώπου;
Ναι. Εμένα όλοι μου οι φίλοι είναι και μεταξύ τους φίλοι. Είναι ένας όρος βάζω στους φίλους μας αν θέλουν να είναι φίλοι μου. Να είναι και με τους άλλους φίλους μου φίλοι. Έχω φιλίες που τις διατήρησα παιδιόθεν. Πιστεύω πολύ στην έννοια της φιλίας ως μία αρετή. Αλλά φιλίες που να είναι δημιουργικές. Για παράδειγμα, το 1968 είχαμε δημιουργήσει με φίλους ένα ροκ συγκρότημα. Τους «Thunder Struck Lighting Conductors». Είμαστε φίλοι μέχρι σήμερα κι ας έφυγε ο ένας. Έχουμε ζήσει τόσα και τόσα ως γενιά. Μάριος, Αχιλλέας, Θράσος, Μίμης. Η εποχή της Ροκ Μουσικής και δικής μας αθωότητας.

Υπάρχει κάποιο μήνυμα που θέλετε να περάσετε στον κόσμο;
Δεν μου αρέσει να δίνω μηνύματα. Δεν θέλω να δίνω μηνύματα, οδηγίες, παραδείγματα και συμβουλές. Ούτε στον γιο μου δεν έδινα ποτέ μηνύματα. Μου αρέσει να αφήνω τα πράγματα να κυλάνε μόνα τους. 

Σας ευχαριστώ πολύ για τη δημιουργική κουβέντα!

 

Ευχαριστίες
Τοποθεσία: Δημοτική Πινακοθήκη Λεμεσού